فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

بررسی راهکارهای رفع تزاحمات زیست محیطی با بهره‌برداری از معادن بوسیله فقه نظام‌ساز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
حوزه علمیه قم
چکیده
همواره بین بهره‌برداری از معادن با حفظ جنگل و گونه‌های گیاهی و حیوانی خاص موجود در آن به علت آسیب‌زا بودن فعالیت‌های معدنی، تزاحم وجود دارد و این امر باعث می‌گردد که همواره بین سازمان‌های متصدی این دو امر، تعارض و تزاحم در حیطه قانون‌گذاری و اجرای قوانین وجود داشته باشد. 4 مورد از موارد تزاحم شامل الف) تزاحم عملیات استخراج ماده معدنی با منابع طبیعی مهم موجود در منطقه، ب) تزاحم بین منافع شخصی بهره‌بردار و منافع ملی و عمومی، ج) تزاحم منافع معدنکار با معارضین محلی، د) تزاحم توقف عملیات بهره برداری با طولانی شدن زمان صدور مجوزها با منافع بهره بردار، مورد بررسی قرار گرفته است. برای رفع این تزاحمات در این پژوهش سراغ فقه نظام رفته و راهکارهای قابل اجرا ارایه می‌گردد. فقهای امامیه در علم اصول راهکارهایی مانند جمع بین طرفین تزاحم در صورت امکان، دفع و رفع تزاحم از طریق قاعده اهم و مهم، ارائه نموده‌اند. در صورت عدم کفایت دو مرحله قبل، فقه نظام سازوکار دیگری با توجه به مصلحت نظام اسلامی از طریق مجمع تشخیص مصلحت نظام و حکم حکومتی تدارک دیده و طبق قانون اساسی بدان رسمیت داده و مطابق شرع گردیده است. در این پژوهش قواعد مذکور با روش توصیفی-تحلیلی با تزاحمات 4 گانه فوق تطبیق داده شده است. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که سه راهکار اساسی برای حل این‌گونه تزاحمات وجود دارد. یک) تدوین استانداردها، ضوابط و معیارهای فنی زیست‌محیطی برای فعالیت‌های معدنی به طور دقیق و غیرقابل تفسیر چندگانه. دو) نظارت بر اجرای قوانین و مقرراتی که درحال حاضر، اجرا نمی‌شوند، که اجرای این قوانین و مقررات می‌تواند بخش عمده‌ای از موانع تولید در حوزه معادن را برطرف کرده و فضای کسب وکار را بهبود بخشید. سه) رجوع به سازوکار مجمع تشخیص مصلحت نظام طبق بند 8 اصل 110 قانون اساسی وقتی تزاحم به معضل تبدیل گردد.
کلیدواژه‌ها