فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

درآمدی بر فلسفه‌ نظام‏ سازی فقهی: مبادی تصوّری در نظام‏ سازی فقهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه باقر العلوم علیه السلام
2 دانشگاه تهران
چکیده
تبیین و بسط اندیشه در عرصه «نظام ‏سازی فقهی» و نظریّه‏ پردازی اسلامی از جمله ضرورت‏های امروزین گفتمان علوم انسانی ـ اسلامی می‏باشد. یکی از ابعاد مهم در بررسی آرا و اندیشه‌های شهید صدر به ‏عنوان کاشف این الگو، پی‌جویی اصول و ریشه‌های نظریّه ایشان می‌باشد. شهید صدر، روش تحقیق خود در کشف و استنباط نظام‌های اسلامی را «منهج موضوعی» می‌دانند و این روش را در مقابل «منهج تجزیئی» می‌دانند. هریک از نظام‏های فقهی تولید شده متشکل از دو لایه نهادی «زیربنا» و «روبنا» می‏باشد؛ چراکه شریعت در ورای احکام فقهی ـ حقوقی خود، دارای یک نظام بنیادین است که مکتب یا نظام اجتماعی اسلام نام دارد که مراد شهید صدر از زیربنا، همین نظام بنیادین در اندیشه اسلامی می‏باشد. شهید صدر «علم» را در مقابل «مذهب» قرار می‌دهند و نظرشان بر این است که علم، وظیفه تفسیر پدیده‏ها و مؤلفه‏ ها را برعهده دارد. ﮐﺎر ﻣﺬﻫﺐ «هنجارسازی» اﺳﺖ و ﺑﺎیدها و ﻧﺒﺎﯾﺪﻫﺎی کلّی را بیان می‌کند. ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﮑﻞ ﮐﻪ ﻃﺮﺣﯽ را ﺑﺮای سازمان‌دهی ﻫﺮ ﻋﺮﺻﻪ از زﻧﺪﮔﯽ اراﺋﻪ می‌کند. اﻣﺎ ﻋﻠﻢ از ﺣﻘﺎﯾﻖ ﺻﺤﺒﺖ می‌کند و ﻫﺴﺖ‏ﻫﺎ را ﺑﯿﺎن می‌کند و ﺑﻪ ﺗﻔﺴﯿﺮ پدیده‌های ﻋﯿﻨﯽ و واﻗﻌﯽ و ارﺗﺒﺎط آن‌ها با یکدیگر می‌پردازد. اما در مورد مناسبت مکتب و نظام باید بیان کرد که مکتب در اندیشه شهید صدر، همان «نظام» است با ماهیّت و ابعادی که مورد تأکید قرار گرفته است.
کلیدواژه‌ها