فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

مبانی وحیانی اصل رعایت تفاوت‌های فردی در نظام تربیتی اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 جامعة المصطفی العالمیة (ص)
2 جامعة المصطفی العالمیة(ص)
3 موسسه آموزش عالی امام رضا علیه السلام
چکیده
اصول تربیت یکی از عناصر مهم نظام تربیتی اسلام است که متناسب با ظرفیّت‌ انسان، به‌منظور تعیین روش‌های تربیتی برای دستیابی به اهداف تربیتی تعریف شده و بیانگر نحوه ‏ی چگونگی انجام عمل تربیتی است. یکی از این اصول، اصل رعایت تفاوت‌های فردی یا اصل تفرّد است. مطابق این اصل، مربّی در به‌کارگیری اقدامات و روش‌های تربیتی، لازم است تفاوت‌های فردی (هوش، انگیزش، خلاقیّت و سلامت روانی) متربّیان را مدّنظر قرار دهد؛ امّا آیا می‏توان برای این فعل مربّی دلیلی از شرع ارائه کرد؟ برای این منظور سؤال اصلی مقاله ‏ی پیش رو این است که مبانی وحیانی اصل رعایت تفاوت‏های فردی چیست؟ نوشتار حاضر  با روش استنباطی و اجتهادی و از خلال بررسی ادله‏ ی قرآنی به ‏دنبال یافتن پاسخی به این سؤال بنیادین است. اصل تفرّد گرچه در حوزه‏ی روان‏شناسی به‌طور مبسوط بحث شده امّا از مبانی دینی آن در نظام تربیتی اسلام بحث مستوفایی صورت نگرفته‏است و این از نوآوری‌های پژوهش حاضر به‏ شمار می‏رود. در بیان مهم‌ترین نتایج و یافته‌های پژوهشی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1. به رسمیّت شناختن اصل وجود تفاوت‌ها از دیدگاه قرآن؛
2. هدف‌داری تفاوت‌ها به‌منظور شناسایی افراد بشر از یکدیگر، نظم بخشیدن به اجتماع بشری و امتحان انسان‌ها؛
3. عدم تلقّی تفاوت‌ها به‌عنوان منشأ ارزش‌گذاری واقعی انسان‌ها؛
4. رجحان رعایت اصل تفرّد به‌عنوان حکم اوّلی؛
5. استحباب مؤکّد یا الزام رعایت اصل تفرّد. هرگاه از عدم رعایت آن اثر تربیتی معکوس رخ دهد یا اقدام یا روش تربیتی اثر نکند.
کلیدواژه‌ها