فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

تبویب فقه فرهنگی در میانه‏ ی فقه نظام و فقه مسائل؛ چیستی و ابعاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام
چکیده
رویکرد فقه فرهنگی، نگره‌ای براساس فهم ادلّه و احکام فقهی با منظر فرهنگی است. اگر این رویکرد را متوجّه به نظام احکام و مبانی و ضوابط فقهی عام کنیم، فقه نظام فرهنگی و اگر متوجّه به مسائل و امور خارجی در فرهنگ کنیم، فقه مسائل فرهنگی را به‏ دست می‌آوریم. این دو قسم خارج از تبویب فقهی عام نیستند؛ امّا در ذیل تبویب فقهی مشهور نیز جانمایی نشده‏ اند. در تبویب فقهی مختار، تبویب براساس سنخ حکم به سه قسم فقه ‏العباده، فقه ‏الملک و فقه‏ الحکم تقسیم شده‏است و هرکدام از ابواب و مسائل فقه فرهنگی به تمایز در سنخ حکم در ذیل هرکدام از این اقسام قرار می‌گیرند.
در این چارچوب، فقه نظام فرهنگی دربردارنده‏ ی چهار باب کلّی هستند: «معروف و منکر»، «امربه‏ معروف و نهی ‏ازمنکر»، «دعوت و ارشاد» و «اقامه‏ی معروف و تعطیل منکر». در مقام تطبیق این چارچوب فقهی بر مسائل فرهنگی ده باب خرد احصا شده‏ است: «هویّت فرهنگی»، «روابط اجتماعی»، «رسانه و ارتباطات اجتماعی»، «فراغت‌گزینی و سبک‌زندگی»، «خرده‌فرهنگ‌ها»، «ارتباطات میان‌فرهنگی»، «هنر»، «سازمان و حکمرانی فرهنگی»، «قضا و حقوق فرهنگی» و «اقتصاد فرهنگی». بنابراین، در فقه فرهنگی، مسائل فرهنگی معاصر و غیرمعاصر بر مبانی فقهی عام و ادلّه‏ ی فوقانی تطبیق داده می‌شوند و با کشف نظام مطلوب فرهنگی در نزد شارع مقدّس، مسائل فرهنگی مورد انتقاد دینی قرار می‌گیرند. بر این مبنا، «فقه فرهنگی» اعمّ از «فقه فرهنگ» است و فقه فرهنگ مربوط به فقه معروف و منکر و مسائل فرهنگی منطبق بر آن می‌باشد.
کلیدواژه‌ها