فقه سیاست که از آن به فقه سیاسی نیز تعبیر می‌شود، از اصلی‌ترین گرایش‌های بینا‏رشته‌ای بین دو دانش فقه و سیاست است و با وجود اینکه در محتوای این گرایش علمی در همه‏ ی ادوار گذشته‏، فقه وجود داشته‏ است؛ امّا واژه‏ ی «فقه سیاست» یا «فقه سیاسی» از واژگان نوپدیدی است که در سالیان پس از انقلاب مورد استفاده قرار گرفته‏ است. با عنایت به اینکه بحث از مباحث عرصه‏ ی سیاست، تابعی از اقتضائات زمانه و شرایط حاکم بر جامعه است، سؤال اصلی نوشتار حاضر این است که چه رویکردهای حاکمیّتی بر فقه سیاسی به‏ ویژه در سده‏ ی اخیر سایه افکنده ‏است؟
مقاله‏ ی پیش رو تلاش دارد با روش توصیفی به این سؤال پاسخ دهد. به نظر می ‏رسد هرگاه حاکمان جائر از اقتدار برخوردار بودند، فقه سیاسی رویکردی حدّاقلّی یافته و در نقطه‏ ی مقابل، هرگاه فقیهان از اقتدار برخوردار بوده و امکان تصدّی و اداره‏ی جامعه را یافته‌اند، مباحث عرصه‏ی فقه سیاسی، توسعه یافته و فقیهان متناسب با اقتضائات زمانه، به استنباط احکام فقهی مبادرت می‌ورزیده‌اند.
از نتایج این بحث می‏ توان به این واقعیّت اشاره کرد که در طول سده‏ ی اخیر حوزه ‏ی علمیّه‏ ی قم، هرچه از آغاز این سده فاصله گرفته شده، به‏ خاطر نزول و زوال حاکمیّت حاکمان جائر، مباحث عرصه‏ ی فقه سیاسی رواج یافته و از گستره و عمق متناسب برخوردار شده ‏است. به گونه‌ای که برخلاف زمانه‏ ی شیخ عبدالکریم حائری که طرح مباحث عرصه ‏ی سیاست، جرم تلقّی می‌شد، به‌مرور در زمانه‏ ی آیت‌اللّه بروجردی، قدری توسعه یافته و به همین تناسب در طلیعه ‏ی انقلاب اسلامی و با مبارزه‏ی امام خمینی، مباحث عرصه‏ی فقه سیاسی، از رواج نسبی برخوردار شده و به همین نسبت، در سالیان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در دوره‏ی زعامت امام خمینی و آیت‌اللّه خامنه‌ای، فقه سیاسی، به‌مثابه گفتمان غالب در حوزه‏ ی علمیّه شده و به همین علّت، گستره، عمق، روش، مسائل و موضوعات آن توسعه یافته، چنانکه ارائه‏ ی این دروس در قالب دروس حوزوی و در مجامع حوزوی ـ دانشگاهی نیز رواج یافته‏ است.