تمایل علم سکولار به حذف و تقلیل دین از عرصه‏ ی تعلیم ‏وتربیت ضرورت کاوش در «تربیت اسلامی» و مطالعات بنیادین درباره‏ ی نهادهای آموزش دینی از جمله حوزه‌های علمیّه را دوچندان کرده‏ است. فقه تربیتی به ‏مثابه بابی جدید در فقاهت و قلمروی نوین در تربیت پژوهی اسلامی، محصول نوآوری و ابداع در دامنِ حوزه‏ ی علمیّه ‏ی قم بوده‏ است که اکنون به تراکم دانشی، تربیت نیروی انسانی، اقبال دانش پژوهان و اقناع نخبگانی رسیده‏ است. این نوشتار در تلاش است با روش توصیفی ـ تحلیلی مراحل تولید، رشد و بلوغ فقه تربیتی را در سده‏ ی اخیر حوزه ‏ی علمیّه‏ ی قم بررسی نماید.
نتایج نشان می‌دهد که رویکرد کتب فقهی به مسائل تربیتی بسیار اندک، تُنُک و استطرادی بوده‏ است و در آثار فقهی سده ‏ی اخیر حوزه ‏ی علمیّه‏ ی قم نیز تفاوتی در توجّه به مسائل تعلیم‏ و تربیتی مشاهده نشده ‏است. فقه تربیتی در بستر گفتمان انقلاب اسلامی و براساس تجارب متراکم مدیریّتی استاد علیرضا اعرافی در طیّ دو دهه تدریس خارج توسّط ایشان ارائه، پژوهش، ساختارسازی، شاگردپروری و راهبری شد و هنوز درحال رشد و بلوغ است. مؤلّف در پایان با نظرداشت غیاب دانش فقه در تحوّلات تربیتی سده‏ ی اخیر جامعه ‏ی ایرانی، پیشنهاداتی برای اصلاح و بازسازی در آینده‏ ی فقه تربیتی ارائه نموده ‏است.