فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

بازشناسی جایگاه قاعده‏ ی اهمّ و مهم در برنامه‌ها و طرح‌های اقتصاد کلان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
چکیده
قاعده‏ی «اهمّ و مهم» یکی از قواعد  پرکاربرد  در فقه است که درمواقع تزاحم بین دو حکم در مقام امتثال مورد استفاده قرار می‌گیرد. این قاعده در حوزه‏ی برنامه‌ها و طرح‌های اقتصاد کلان نیز جایگاه ویژه‌ای دارد؛ چراکه در این حوزه‌ها نمونه‌هایی از تزاحم، از جمله تعارض میان اهداف کلان اقتصادی و منافع کوتاه‌مدّت گروه‌های مختلف، مشهود است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش قاعده‏ی «اهمّ و مهم» در برنامه‌ها و طرح‌های اقتصاد کلان، با استفاده از روش تحلیل محتوای متون و استدلال منطقی و رویکردی کیفی و میان‌رشته‌ای انجام شده‏است.
نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تقدّم اهداف کلان اقتصادی مشروط به شرایطی نظیر همخوانی با اصول پیشرفت اسلامی، تقویّت بنیان‌های اقتصادی و اجتماعی مبتنی بر ارزش‌های الهی و تأمین مقاصد شریعت، از جمله عدالت، احسان، رفاه عمومی و رشد اقتصادی در مسیر تعالی معنوی و مادّی جامعه است. همچنین، برای اعمال این قاعده در تدوین و اجرای طرح‌های اقتصاد کلان، توجّه به الگوهای برنامه‌ریزی هماهنگ با مبانی پیشرفت اسلامی ضروری است؛ به گونه‌ای که از طرح‌هایی با رویکردهای صرفاً فنّی، محدود و کوتاه‌مدّت اجتناب شود.
تلاش برای به حدّاقل رساندن تأثیرات منفی بر اقشار آسیب‌پذیر، همراه با تحقّق عدالت توزیعی، تأمین رفاه اجتماعی و جلب مشارکت تمامی گروه‌های ذی‌نفع و ذی‌مدخل از ملزومات کلیدی این فرآیند به‏شمار می‌آید. رعایت اصول اسلامی اقتصاد، از جمله شفافیّت، عدالت، احسان، توجّه به حقوق عمومی و خصوصی و حرکت در مسیر تحقّق غایات دینی، چهارچوبی اساسی در این زمینه خواهد بود.
کلیدواژه‌ها