فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

تأثیر اهداف شارع بر منع از اجرای مجازات‌های حدّی با تأکید بر رویکرد اجتماعی به شریعت و فقه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم و عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
2 دانشجوی دکتری دانشگاه علوم اسلامی رضوی
3 استادیار گروه حقوق جامعة المصطفی (ص) مشهد
چکیده
مجازات‌های حدّی در نظام کیفری اسلام از جمله احکامی هستند که با حسّاسیّت‌های حقوق بشری، تحوّلات اجتماعی و چالش‌های فقهی قابل توجّهی مواجه هستند. در این مقاله، با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، به بررسی فلسفهٔ بازدارندگی به‌عنوان یکی از اهداف اصلی تشریع حدود پرداخته شده و جایگاه آن در کلام فقیهان گذشته و معاصر تحلیل گردیده‌است. تحلیل دیدگاه‌های فقهی نشان می‌دهد که بسیاری از فقها بازدارندگی را هدفی عقلایی، برگرفته از مناسبت حکم و موضوع و مستند به روایات می‌دانند. همچنین نشان داده شده ‏است که عدالت به‌عنوان غایت بنیادین شریعت، نقش مهمّی در مشروعیّت اقامهٔ حدود در عصر غیبت دارد؛ به گونه‌ای که در فرض فقدان یا تردید در بازدارندگی و عدالت اجرای حدود، مشروعیّت و وجوب آن‌ها محل تردید جدّی خواهد بود.
در بخش پایانی مقاله با بررسی دیدگاه‌های متفاوت دربارهٔ کارآیی مجازات‌های حدّی در عصر حاضر، نتیجه گرفته شد که هیچ‌یک از دو ادّعای کارآمدی یا ناکارآمدی این مجازات‌ها مبتنی بر تحقیقات جامع نبوده و استناد به شواهد جزئی نمی‌تواند پایهٔ مناسبی برای تصمیم‌گیری فقهی باشد. در نتیجه، تحلیل مشروعیّت و ضرورت اجرای حدود باید با در نظر گرفتن هم‌زمان نصوص شرعی، اهداف اجتماعی شریعت و ملاحظات عدالت‌محور صورت گیرد.
کلیدواژه‌ها