جهاد مالی، علیرغم تأکیدات قرآنی و روایی، در مقایسه با جهاد جانی در ادبیات فقهی و اقتصادی اسلام کمتر مورد پژوهش نظاممند قرار گرفته و این غفلت هم در ساحت موضوعشناسی و هم از ناحیهی حکمشناسی مشهود است. این پژوهش با هدف پرکردن خلأ موضوعشناسی و در پاسخ به پرسش اصلی «جهاد مالی چیست و چه جایگاهی در منظومهی احکام مالی و در نظام اقتصادی اسلام دارد؟» شکل گرفته است. با روش توصیفی ـ تحلیلی و مراجعه به منابع کتابخانهای، این تحقیق ابتدا به موضوعشناسی جهاد مالی در لغت، اصطلاح فقهی و مصادیق متغیر آن پرداخته و سپس جایگاه آن را در دو سطح تحلیل میکند: نخست، تمایز و ارتباط آن با سایر احکام مالی مانند انفاق، خمس، زکات، وقف و صدقه؛ و دوم، تبیین نقش آن در نظام اقتصادی اسلام از منظر مبانی، اهداف، اصول راهبردی، الگوهای رفتاری و اخلاق اقتصادی. یافتهها حاکی از آن است که جهاد مالی اگرچه از حیث موضوع و ماهیت با سایر احکام مالی متفاوت است، میتواند از طریق منابع آنها (مانند سهم امام (ع) در خمس یا مصرف «فیسبیلاللّه» در زکات) تأمین مالی شود. در نظام اقتصادی اسلام، جهاد مالی نقشی کلیدی در تحقق امنیت اقتصادی (در سطوح خرد و کلان) ایفا کرده و با اصولی چون حاکمیت مصالح، تکافل اجتماعی و مالکیت مختلط پیوندی وثیق دارد. از این منظر، جهاد مالی نه صرفاً یک تکلیف فردی، بلکه اصلی راهبردی با جایگاهی ساختاری در اقتصاد برای تحقّق امنیت و استقلال نظام اسلامی است. نوآوری این تحقیق در پرداختن نظاممند و یکپارچه به ابعاد موضوعشناختی جهاد مالی است و چارچوبی برای تحقیقات آتی در زمینهی احکام فقهی و سیاستگذاری اقتصادی مرتبط با تقویت توان مالی در مقابله با تهدیدات دشمن ارائه میدهد.
