فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

کرامت انسانی در هندسه‌ی فقه نظام خانواده؛ بازتعریف الگوی اذن زوج و استقلال زن در فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی تهران
2 دانشجوی دکتری تخصصی فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران
3 استادیار گروه حقوق اسلامی، دانشکده حقوق قضایی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری
چکیده
این پژوهش به واکاوی نسبت کرامت انسانی و ساختارهای فقهی ناظر به تصمیم‌های شخصی زن در نهاد خانواده می‌پردازد. مسئله محوری تحقیق، بازتعریف مفهوم اذن در پرتو قاعده‌ی کرامت ذاتی انسان است. قاعده‌ای که بر پایه‌ی عقل، نقل و مقاصد تشریع، از سطح یک اصل صرفاً ارزشی فراتر رفته و به‌عنوان معیاری تبیینی در تنظیم نظام حقوق و تکالیف زوجین ایفای نقش می‌کند. بر این اساس، کرامت نه صرفاً صفتی انسانی، بلکه مبنایی برای بازسازی روابط زن و مرد بر محور مودّت، رحمت و مسئولیت متقابل تلقّی می‌شود. سؤال اصلی پژوهش آن است که جایگاه قاعده‌ی کرامت انسانی در تبیین حدود اذن زوج و میزان استقلال اراده‌ی زن در فقه امامیه چگونه قابل تحلیل است و این قاعده چه نقشی در تنظیم فقهی روابط زوجین ایفا می‌کند. روش تحقیق، تحلیلی ـ استنباطی با رویکرد تطبیقی میان متون فقه امامیه، مقاصدالشریعه و قوانین معاصر ایران و جهان اسلام است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مفهوم اذن در منابع فقهی کلاسیک، ناظر به صیانت از مصالح مشترک خانوادگی و انتظام زندگی زناشویی است و دلالتی بر سلب استقلال مشروع زن ندارد. ازاین‌رو، در چارچوب فقه نظام‌ خانواده می‌توان اذن زوج را به‌عنوان سازوکاری تنظیمی و غیرسلطه‌ای بازخوانی کرد که با کرامت انسانی سازگار است. نوآوری پژوهش در ارائه خوانشی درون‌فقهی و نظام‌مند از اذن زوج است که بدون خروج از مبانی استنباطی فقه امامیه، امکان جمع میان استقلال اراده‌ی زن و مسئولیت متقابل زوجین را در ساختار حقوق خانواده تبیین می‌نماید.
کلیدواژه‌ها