فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

فصلنامه علمی ـ پژوهشی فقه نظام ساز

تبیین نظام‌مند ادلّه‌ی فقهی تربیت جسمانی فرزندان در خانواده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه آموزشی معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2 دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم؛ دانشجوی دکتری فقه و علوم تربیتی دانشگاه جامعه المصطفی العالمیه.(ص)
چکیده
قرآن کریم نیرومندی جسمانی را از ویژگی‌های انسان برگزیده‌ی الهی برشمرده است. تربیت جسمانی کودکان، به معنای پرورش توانمندی‌های جسمی آنان برای تأمین نیازهای حیاتی و زمینه‌سازی تربیت در سایر ساحت‌هاست. پرسش اصلی پژوهش این است که وظیفه‌ی شرعی والدین در قبال تربیت جسمانی فرزندان چیست؟ این پژوهش با روش تحلیلی ـ استنباطی و با استناد به منابع معتبر فقهی، شامل آیات، روایات، قواعد فقهی و عقل، انجام شده است. ادله‌ی مورد استناد عبارت‌اند از: آیه‌ی ۲۳۳ سوره‌ی بقره، دال بر حرمت اضرار والدین به فرزندان؛ آیه‌ی ۶ سوره‌ی طلاق، دال بر وجوب مشورت والدین در امور مرتبط با سلامت کودک؛ قاعده‌ی «اعانه بر بِرّ» که با تفکیک نیازهای پایه و حیاتی، موجب وجوب تأمین حداقل‌های سلامت، از نیازهای ارتقایی و نشاط‌آور، مقتضی استحباب تقویت بنیه، به کار رفته است؛ کشف مناسبت حکم و موضوع از روایات آموزش شنا و تیراندازی که رجحان استحبابی عموم فعالیت‌های جسمانی مفید را اثبات می‌کند؛ و قاعده‌ی عقلی «وجوب دفع ضرر محتمل» که بر وجوب تأمین سطح پایه‌ی سلامت جسمانی کودک تأکید می‌نماید. بر اساس یافته‌ها، تکلیف والدین در قبال تربیت جسمانی کودکان دارای سه مرتبه است: «وجوب» در تأمین نیازهای پایه و حیاتی، مانند تغذیه‌ی کافی و درمان به‌موقع بیماری؛ «حرمت» هرگونه کوتاهی که به ضرر معتنابه عرفی برای سلامت کودک بینجامد؛ و «استحباب» ورزش‌های نشاط‌آور و تقویت بنیه فراتر از حد نیاز. نوآوری مقاله در استخراج نظام‌مند وظایف فقهی والدین از ادله‌ی متنوع و تبیین مراتب متفاوت احکام در این حوزه است.
کلیدواژه‌ها